Isoleren: waar begin je en wat levert het op?

Er is zelden geld voor alles tegelijk, dus de vraag is niet of je isoleert maar waarmee je begint. De volgorde is bijna altijd dezelfde en volgt de fysica: pak eerst het grootste koude vlak met de slechtste waarde aan. In het werkgebied is dat vaak simpel te bepalen, want tussen de 74 en 98 procent van de woningen per plaats is van voor 2000. Dit artikel loopt de vijf stappen langs in de volgorde waarin wij ze zelf zouden uitvoeren.

Begin bij het grootste koude vlak

Warmte vertrekt via het oppervlak dat het grootst is en de slechtste isolatiewaarde heeft. Bij een doorsnee rijwoning uit de jaren zestig is dat het dak, daarna de spouwmuur, dan de begane grondvloer, dan het glas. Bij een vrijstaande woning in Vught of Oirschot verschuift het beeld, want daar is het geveloppervlak veel groter ten opzichte van het dak. Dat verklaart ook het hoge gasverbruik daar, tot 964,7 kubieke meter in Oirschot.

Kijk dus niet naar wat het makkelijkst te regelen is, maar naar wat je het meeste kost. Een simpele manier: loop op een koude ochtend met de hand langs de binnenkant van dak, gevel en vloer, en voel waar het echt kil is. Een infraroodthermometer maakt het exact. Wat je meet is niet alleen de isolatiewaarde maar ook waar de koudebruggen zitten, en die laatste bepalen vaak waar je vocht en schimmel krijgt.

Het dak levert het meeste op

Een ongeïsoleerd hellend dak is het grootste gat in de meeste woningen van voor 1975. Isoleren kan van binnenuit, met isolatie tussen en onder het gebinte plus een luchtdichte dampremmende laag, of van buitenaf met isolatieplaten onder nieuwe pannen. Van binnenuit is goedkoper en kan zonder steiger, maar kost je stahoogte en vraagt dat je de zolderafwerking eraf haalt. Van buitenaf is de route als het dak toch aan vervanging toe is.

Ga voor de isolatiewaarde niet uit van het minimum. Bij vernieuwen van een dakvlak is vanuit het Besluit bouwwerken leefomgeving een Rc van 1,3 het ondergrens, maar dat is een waarde waar je over tien jaar spijt van hebt. Wij leggen bij een dakvervanging standaard naar een Rc van ongeveer 6, gelijk aan nieuwbouwniveau. Het verschil in materiaalkosten is klein ten opzichte van het arbeidsloon en de steiger die je toch al betaalt.

De spouw: snel, betaalbaar, met een natuurtoets

Woningen tussen ruwweg 1930 en 1985 hebben meestal een ongevulde spouw van vijf tot acht centimeter. Die vullen met EPS-parels of minerale wol brengt de gevel van een Rc rond 0,4 naar ongeveer 1,8 tot 2,0. Het werk duurt een dag, je hoeft nergens voor binnen te zijn, en het is per bespaarde kubieke meter gas de goedkoopste ingreep die er is. Laat wel eerst de spouw inspecteren met een endoscoop op vuil, doorslag en resten mortel.

Reken sinds een aantal jaar ook op een natuurtoets. Spouwmuren zijn verblijfplaats voor vleermuizen, en zonder onderzoek of zonder dat je gemeente een soortenmanagementplan heeft, mag het werk niet doorgaan. Veel gemeenten in Brabant hebben zo'n plan, maar niet allemaal, en de doorlooptijd van een los onderzoek beslaat een deel van het seizoen. Vraag dit dus in het voorjaar uit en niet in oktober, anders staat je planning een half jaar stil.

De vloer, het glas en de ventilatie

Een koude vloer is vooral een comfortprobleem. Bij een houten begane grondvloer isoleer je van onderaf met platen of een deken tegen de vloerdelen, bij een betonvloer werkt bodemisolatie in de kruipruimte, bijvoorbeeld met parels of folie op de bodem. Je hebt wel een kruiphoogte van minimaal vijfendertig centimeter nodig. Kijk eerst naar het vocht: in de kleigrond rond Raamsdonksveer staat het grondwater hoger en zijn kruipruimten vaker nat dan op het zand rond Tilburg. Isoleren zonder het vocht aan te pakken heeft daar weinig zin.

Enkel glas vervangen door HR++ is een grote sprong, van een U-waarde rond 5,8 naar ongeveer 1,1. Van HR++ naar triple is een veel kleinere stap en meestal alleen zinnig bij nieuwe kozijnen, omdat triple zwaarder is en diepere sponningen vraagt. Combineer glasvervanging met het aanpakken van kieren: naden bij aansluitingen van kozijn op metselwerk, een brievenbus, en de rand van de vloer bij de gevel lekken samen verrassend veel warmte weg.

En dan het punt dat het vaakst wordt overgeslagen. Hoe beter je isoleert en kierdicht maakt, hoe belangrijker mechanische of gestuurde ventilatie wordt. Een woning die eerst via kieren ventileerde en nu potdicht is, krijgt vocht, schimmel op de koudste plek en een slechte luchtkwaliteit. Neem daarom in hetzelfde plan ventilatieroosters of een ventilatiesysteem mee. Dat kost een paar procent van het isolatiebudget en voorkomt het probleem dat anders precies in de eerste winter zichtbaar wordt.

Kort samengevat

• Dak eerst, dan spouw, dan vloer, dan glas.
• Isoleer bij een dakvervanging meteen naar nieuwbouwniveau.
• Spouwmuurisolatie vraagt een natuurtoets vanwege vleermuizen.
• Meer isolatie betekent altijd meer aandacht voor ventilatie.

Isoleren is een volgorde, geen losse aankoop. Wie met het dak begint en de ventilatie meeneemt, merkt het verschil in de eerste winter en houdt de woning droog. Wij maken vooraf een opname per vlak, met de huidige waarde en wat je ervoor terugkrijgt, zodat je zelf kunt bepalen waar je stopt.